{"id":256,"date":"2023-01-09T18:39:20","date_gmt":"2023-01-09T18:39:20","guid":{"rendered":"https:\/\/gelisenbeyin.net\/blog\/?p=256"},"modified":"2023-01-28T10:52:53","modified_gmt":"2023-01-28T10:52:53","slug":"lokomotifin-icadi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/gelisenbeyin.net\/blog\/lokomotifin-icadi.html","title":{"rendered":"Lokomotifin \u0130cad\u0131"},"content":{"rendered":"

Lokomotifin \u0130cad\u0131<\/strong><\/p>\n

Lokomotifi ilk d\u00fc\u015f\u00fcnen, daha do\u011frusu ilk ger\u00e7ekle\u015ftiren Trevithick oldu. 1801’de in\u015fa etti\u011fi ve kendinden \u00f6ncekilerden daha ba\u015far\u0131l\u0131 bir sonu\u00e7 alamad\u0131\u011f\u0131 buharl\u0131 arabas\u0131 hat\u0131rlardad\u0131r. Bu ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131k buharl\u0131 lokomotifin mucitini sarst\u0131; sab\u0131rs\u0131z, ama h\u00fcnerli bir ki\u015fi oldu\u011fundan ba\u015fka \u015feyler \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flad\u0131. Ancak, emeklerinin b\u00fcsb\u00fct\u00fcn bo\u015fa gitmesini de istemedi\u011finden, bir s\u00fcre sonra makinesinin ray \u00fczerinde giden arabaya ba\u011flanmas\u0131n\u0131 madencilere teklif etti.<\/p>\n

\u0130cad\u0131n\u0131 yaln\u0131z Merthyr-Tydvil Firmas\u0131 kabul etti (1804), fakat bu b\u00fcy\u00fck bir yarar sa\u011flamad\u0131. Ara\u00e7, beygirin yerini tutmas\u0131na tutuyordu ama, ne ondan daha h\u0131zl\u0131 gidebiliyor, ne de g\u00fcven verebiliyordu. Perdahl\u0131 bir y\u00fczey \u00fczerinde tekerlekli ara\u00e7la ta\u015f\u0131ma, ancak hafif y\u00fckler i\u00e7in m\u00fcmk\u00fcnd\u00fc. \u00c7\u00fcnk\u00fc belli bir a\u011f\u0131rl\u0131k a\u015f\u0131l\u0131nca, kayma yap\u0131yordu. M\u00fchendisler bu sak\u0131ncay\u0131 giderici \u00e7areler aramaya koyuldular. Bu yo\u011fun \u00e7al\u0131\u015fmalar, k\u00f6m\u00fcr\u00fcn buharl\u0131 ara\u00e7la ta\u015f\u0131nmas\u0131 i\u015finin ger\u00e7ek bir ihtiya\u00e7 halini ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 ispatlamaktad\u0131r.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Trevithick ve Vivian, art\u0131k rahat\u00e7a lokomotif diyebilece\u011fimiz bu makinenin tekerleklerine \u00e7\u0131k\u0131nt\u0131lar i\u015flemeyi \u00f6nerdiler. 1811’de John Blenkinsop (1783-1831), ray ve tekerlekleri bir di\u015fli bindirmelik \u015feklinde imal etmenin gerekti\u011fini ileri s\u00fcrd\u00fc. 1812’de William Chapman (1749-1832), lokomotifi bir yana koyup yol boyunca sabit makineler kurmak, b\u00f6ylece y\u00fck\u00fc kablolarla ve bu makineler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla \u00e7ekmek gerekti\u011fi fikrini ortaya att\u0131. 1813’te Brunton daha da sa\u00e7ma bir fikri, tekerle\u011fi bir yana at\u0131p lokomotife at\u0131nki gibi ayaklar tak\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini savunmaya koyuldu. \u0130\u015fin garibi bunlar\u0131 dinleyenler hatta taraftar olanlar da \u00e7\u0131kt\u0131.<\/strong><\/p>\n

Sonunda havadan s\u00f6zler etmektense rayda kayma i\u015finin ne oldu\u011funu anlamak i\u00e7in deneyler yapmay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnen biri ortaya \u00e7\u0131kt\u0131: Bu Wylam maden ocaklar\u0131nda m\u00fchendis olan William Hedley idi. Lokomotife belli bir a\u011f\u0131rl\u0131k verildi\u011finde tekerle\u011fin raya yap\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve kayma yapmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6zlemledi. Bunun \u00fczerine Hedley, b\u00fct\u00fcn a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n y\u00fck \u00e7ekmeye harcanmas\u0131 i\u00e7in \u00e7ift dingilli bir lokomotif in\u015fa ederek, bu arac\u0131n a\u011f\u0131r y\u00fck ta\u015f\u0131maya elveri\u015fli oldu\u011funu ispatlad\u0131.<\/p>\n

Hedley’in lokomotifinin Wylam’da, Blenkinsop’unki Middleton’da ba\u015far\u0131yla i\u015fleyince yeni y\u00fck ta\u015f\u0131ma arac\u0131 dikkati \u00e7ekmeye ba\u015flad\u0131. Makineyi g\u00f6rmek i\u00e7in ko\u015fanlardan \u00e7o\u011fu m\u00fchendis ve teknisyenlerdi Bunlardan biri de Killing-worth ta\u015fk\u00f6m\u00fcr\u00fc ocaklar\u0131nda teknisyen olan Stephenson idi.<\/p>\n

Wylam’da 9 Haziran 1781’de do\u011fan George Stephenson’un \u00e7ocuklu\u011fu yoksulluk i\u00e7inde ge\u00e7mi\u015fti, \u00f6nce \u00e7obanl\u0131k yapm\u0131\u015f yedi ile on bir ya\u015flar\u0131 aras\u0131nda, tar\u0131m i\u015f\u00e7isi olmu\u015ftu. Bir s\u00fcre sonra da babas\u0131n\u0131n \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 maden oca\u011f\u0131na kazanc\u0131 olarak girdi. G\u00f6revi, ba\u015fka birka\u00e7 i\u015f\u00e7iyle birlikte oca\u011fa k\u00f6m\u00fcr atmaktan ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildi. Buharl\u0131 makineye kar\u015f\u0131 b\u00fcy\u00fck ilgi duymu\u015f ve i\u015fleyi\u015fini incelemi\u015fti. Bu arada arac\u0131n de\u011ferini takdir etmekle kalmay\u0131p kusurlar\u0131n\u0131 bulmu\u015f, bunlar\u0131 gidermenin \u00e7arelerini ara\u015ft\u0131rmaya koyulmu\u015ftu, i\u015fte \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 bu safhaya vard\u0131\u011f\u0131nda bu konuyla ilgili bilgisinin \u00e7ok yetersiz oldu\u011funu anlad\u0131.<\/strong><\/p>\n

S\u0131f\u0131rdan ba\u015flamas\u0131 ve \u00e7ok \u015fey \u00f6\u011frenmesi gerekti\u011fini itiraf etmek cahil ki\u015filerde b\u00fcy\u00fck bir zek\u00e2 belirtisidir. Bu tekni\u011fin temeli olan bilimi iyice incelemeden ve sindirmeden en o \u0131foV Kir teknik aelisme y\u00f6ntemi ya da bir yenilik ileri s\u00fcrmenin do\u011fru olmayaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmesi mucit i\u00e7in takdire de\u011fer bir davran\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Stephenson 18 ya\u015f\u0131nda okuma “yazma \u00f6\u011frenmeye koyuldu. Sonra da gece kurslar\u0131na yaz\u0131larak matematik, fizik ve mekanik \u00f6\u011frenmeye ba\u015flad\u0131. B\u00f6ylece kendi kendini yeti\u015ftiren mucitlerin en \u00f6nemlilerinden birisi oldu. Halk diliyle yaz\u0131lm\u0131\u015f birka\u00e7 bilim kitab\u0131 okuyup bir konu hakk\u0131nda az \u00e7ok bilgi edindiler mi bilgi\u00e7lik taslayan insanlara g\u00fcn\u00fcm\u00fczde de rastlar\u0131z.<\/p>\n

Stephenson da bu kural\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda kalmad\u0131, ama \u00e7ok zeki bir insan oldu\u011fundan Newton mekani\u011fini y\u0131kmaya varan tasar\u0131lar\u0131 hakk\u0131nda hayallere kap\u0131lmadan \u00f6nce, y\u0131kmay\u0131 kurdu\u011fu mekani\u011fi k\u00f6kl\u00fc bir \u015fekilde bilmesi gerekti\u011fini anlad\u0131. Hemen o\u011flunun okul kitaplar\u0131na sar\u0131ld\u0131. Onu, kendisi gibi cahil kalmamas\u0131 i\u00e7in koleje g\u00f6ndermi\u015fti. Kendisi de onun arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla kolej derslerini izlemeye koyuldu. Newcastle’daki Felsefe ve Edebiyat Derne\u011finin seminerlerine de kat\u0131l\u0131yordu. 1820’den ba\u015flayarak Edinburg \u00dcniversitesine giden o\u011flunun te\u015fvikiyle de onunla birlikte \u00fcniversitenin kurslar\u0131n\u0131 izlemeye koyuldu.<\/p>\n

Bilimsel e\u011fitimi, teknik yeteneklerinin d\u00fczeyine y\u00fckseldik\u00e7e mucit dehas\u0131 meydana \u00e7\u0131kmakta ve \u015feflerinin dikkatini \u00e7ekmekteydi. O kadar ki, 1814’te Hedley’in makinesiyle ilgilenip bir benzerini Killingworth’da imal etmeyi \u00f6nerdi\u011finde, madende art\u0131k bir i\u015f\u00e7iden \u00e7ok bir m\u00fchendis olarak \u00e7al\u0131\u015fmaktayd\u0131. Stephenson ilk lokomotifini ayn\u0131 y\u0131l imal etti. Bu, 4 tekerle\u011fin \u00fczerinde monte edilmi\u015f yatay duran bir silindirdi, iki yan\u0131nda, bir manivela arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla tekerlekleri \u00e7eviren pistonlar\u0131n i\u015fleticisi iki ufak silindir daha bulunmaktayd\u0131.<\/strong><\/p>\n

1816’da Stephenson bu prototipi geli\u015ftirdi. Tekerleklerin uyumlu gidi\u015fini sa\u011flamak i\u00e7in bunlar\u0131, birle\u015ftirici bir devrim koluna ba\u011flad\u0131 ve oca\u011f\u0131n \u00e7ekimini art\u0131rmak i\u00e7in silindirden \u00e7\u0131kan buhar\u0131n bir bacayla d\u0131\u015far\u0131ya at\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flad\u0131. 1817’de yeni bir model sundu. Bunda kazan, bir basmatulumba arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla s\u00fcrekli olarak su almaktayd\u0131. 70 ton y\u00fckle dolu vagonlar\u0131 8-10 km. h\u0131zla g\u00f6t\u00fcren bu son lokomotif Killing-worth demiryolunda on y\u0131l hizmet g\u00f6rd\u00fc. Bu ba\u015far\u0131 Stephenson’un madenden ayr\u0131l\u0131p bir lokomotif fabrikas\u0131 kurmas\u0131na yetecek kadar b\u00fcy\u00fckt\u00fc ve mucit 1822’de Newcastle’da fabrika a\u00e7t\u0131.<\/p>\n

\u0130lk \u00f6nemli sipari\u015fini 1825’te ald\u0131: Newcastle’\u0131n g\u00fcneyinde, birbirinden 39 km. uzakta bulunan Stockton-Darlington \u015fehirleri aras\u0131ndaki demiryolu i\u00e7in \u00fc\u00e7 lokomotif…<\/strong> Hat b\u00fcy\u00fck bir t\u00f6renle a\u00e7\u0131ld\u0131. 90 ton y\u00fck al\u0131p saatte 20 km. h\u0131zla gidecek olan lokomotife ‘resmi zevat\u0131’ ve m\u00fczik\u00e7ileri ta\u015f\u0131mas\u0131 i\u00e7in bir de vagon ba\u011fland\u0131. \u0130lk yolcu treniydi bu. Treni atl\u0131lar\u0131n izlemesine karar verilmi\u015fti, ama o d\u00f6nemde 40 km. gibi inan\u0131lmayacak bir h\u0131zla bay\u0131r\u0131 inerek atlar\u0131 pes ettirdi.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Lokomotifin \u0130cad\u0131 Lokomotifi ilk d\u00fc\u015f\u00fcnen, daha do\u011frusu ilk ger\u00e7ekle\u015ftiren Trevithick oldu. 1801’de in\u015fa etti\u011fi ve kendinden \u00f6ncekilerden daha ba\u015far\u0131l\u0131 bir sonu\u00e7 alamad\u0131\u011f\u0131 buharl\u0131 arabas\u0131 hat\u0131rlardad\u0131r. Bu ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131k buharl\u0131 lokomotifin mucitini sarst\u0131; sab\u0131rs\u0131z, ama h\u00fcnerli bir ki\u015fi oldu\u011fundan ba\u015fka \u015feyler \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flad\u0131. Ancak, emeklerinin b\u00fcsb\u00fct\u00fcn bo\u015fa gitmesini de istemedi\u011finden, bir s\u00fcre sonra makinesinin ray \u00fczerinde […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[444],"tags":[20],"class_list":["post-256","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-bilgi","tag-lokomotifin-icadi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/gelisenbeyin.net\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/256","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/gelisenbeyin.net\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/gelisenbeyin.net\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gelisenbeyin.net\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gelisenbeyin.net\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=256"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/gelisenbeyin.net\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/256\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":258,"href":"https:\/\/gelisenbeyin.net\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/256\/revisions\/258"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/gelisenbeyin.net\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=256"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/gelisenbeyin.net\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=256"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/gelisenbeyin.net\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=256"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}