Bu ünitede tasarım sürecinin problem
tanımlama, araştırma, planlama, oluşturma ve değerlendirme
basamaklarından oluştuğunun ve bu sürecin hem bireysel hem de iş birliği
yapılarak uygulanabileceğinin öğrenilmesi amaçlanmıştır.
ÖĞRENME ÇIKTILARI VE SÜREÇ BİLEŞENLERİ
TT.7.3.1. Tasarım problemlerini çözümleyebilme ve geliştirebilme
kriterlerini sınıflandırabilme
a) Tasarım problemlerine ilişkin değişkenleri ve ölçütleri belirler.
b) Tasarım problemlerini oluşturan unsurları ayrıştırır veya böler.
c) Tasarım sürecindeki unsurları tasnif eder.
ç) Tasarım sürecindeki unsurları etiketler.
İÇERİK ÇERÇEVESİ Tasarım Süreci Basamaklarının Sınıflandırılması,
Tasarım Geliştirme Kriterlerinin Uygulanması
Anahtar Kavramlar estetik, problem odaklı düşünme, tasarım,
tasarım geliştirme, tasarım süreci, teknoloji tasarım ilişkisi.
ÖĞRENME KANITLARI (Ölçme ve Değerlendirme)
Öğrenciler belirledikleri probleme yönelik geliştirdikleri çözüm
önerilerini estetik, ergonomik,işlevsellik gibi ölçütlere göre
değerlendirip paylaşabilecekleri çoklu ortam sunumları hazırlanabilir.
Performans görevi olarak öğrencilerden süreçte incelediği endüstriyel
bir ürünü ergonomi, işlevsellik, estetik ve sürdürülebilirlik açısından
ölçütlere dayalı analiz etmesi, bu analizden hareketle tasarım
problemini belirlemesi ve probleme yönelik iyileştirilmiş tasarım
önerisini eskiz ve kısa bir metin ile sunması istenebilir; bu ödev
dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilebilir.

ÖĞRENME-ÖĞRETME YAŞANTILARI
Temel Kabuller Öğrencilerin fikirlerini görselleştirmek için ilgili araç
gereci ergonomi kavramını, sanat tasarım eleman ve ilkelerini
bildikleri; çizim ve tasarım programlarını kullanma becerilerine sahip
oldukları kabul edilmektedir.
Ön Değerlendirme Süreci
Öğrencilerin tasarım süreci hakkındaki bilgileri açık uçlu sorularla
belirlenebilir. “Bir tasarım neden iyi, neden kötü?” vb. sorularla
tasarıma yönelik ön bilgileri saptanabilir.
Geri dönüşümün önemi, sürdürülebilirlik, iklim krizi gibi konularda
sorgulama yaptırılarak bilgi düzeyleri tespit edilebilir.
Köprü Kurma Tasarım ürünleri
oluşturulurken nasıl bir yol izlendiği hakkında fikirleri sorulabilir.
Bir ürünün tercih edilmesinde ürünün kullanım kolaylığı, ergonomik,
sürdürülebilir, estetik ve ekonomik olmasının önemini sorgulamaları ve
buna ilişkin çıkarımda bulunmaları sağlanabilir.
Öğrenme-Öğretme Uygulamaları
TT.7.3.1. Öğretmen tarafından sınıfa aynı
türden bir kullanışlı bir de tam anlamıyla amacına uygun olmadığı
varsayılan tasarım ürünü (endüstriyel tasarım vb.) getirilir.
Öğrencilerden bu ürünleri kullanım kolaylığı, ergonomi, sürdürülebilir,
estetik ve ekonomik olma açısından gözlemlemeleri, incelemeleri ve
aralarındaki farkı sözlü olarak ifade etmeleri istenir
(KB2.11, KB2.16, SDB2.1). Ayrıca bir tasarım ürünü oluşturulurken
önemsenmesi gereken kriterlerden biri olan estetiğin sanat ve doğada
önemli bir yere sahip olduğu iki görsel gösterilerek fark ettirilir
(D7.1). Sınıfta insanın fiziksel, fizyolojik, biyomekanik ve psikolojik
özellikleri göz önünde bulundurularak yapılmış olan iş yeri ve ofis
malzemeleri, aydınlatma, termal konfor, titreşim, çalışma alanının
tasarımı, masa, sandalye, koltuk, ayakkabı, alet araç gereç görselleri
gösterilir. Bu ürünlerin gözlemlenmesi ve incelenmesi sağlanarak
kullanım kolaylığı, ergonomi, sürdürülebilir, estetik, ekonomik olma
gibi kriterlerin açıklanması beklenir. Aynı zamanda bu ürünlerin
yaratıcı, özgün ve yalın olmaları açısından değerlendirilmesi, bakım,
tamir kolaylığı gibi kullanıcı ihtiyaçlarının belirlenmesi istenir
(KB2.2). Ürünlerin geri dönüşüme uygunluk, dayanıklılık, ekonomik olma
gibi kriterler dikkate alınarak tasarım tercihlerinin çevresel
sürdürülebilirliğe katkı sağlayacak şekilde ele alınması önerilir.
TEKNOLOJİ VE TASARIM DERSİ ÖĞRETİM PROGRAMI
Bunun yapılması için geri dönüşümlü malzemelerin kullanımının teşvik
edilmesi ve tasarımların üretim süreçlerinde çevreye etkilerinin
değerlendirilmesi sağlanabilir (D5.2).
Öğrencilerden bu tasarımların neden kullanışlı ya da tam anlamıyla
amacına uygun olup olmadığını sorgulamaları beklenir (KB3.3). Öğretmen
öğrencilerden tasarım problemlerine ilişkin değişkenleri ve ölçütleri
belirlemelerini ister. Örneğin bir tasarım problemini oluşturan
ergonomi, estetik, işlevsellik gibi kriterler ve bu kriterlere ilişkin
veriler araştırılır.
Araştırma sonuçları bir rapor hâline getirilir ve yazılı olarak
sunulur (KB2.6, OB1). Öğrencilerden diğer arkadaşlarının rapor ve
sunumlarını dinledikten sonra kendi raporlarının güçlü ve geliştirilmesi
gereken yönlerini ifade etmesi istenebilir. (SDB1.2, SDB1.3). Daha
sonra, öğrenciler tasarım problemlerini oluşturan unsurları ayrıştırır
ve problemin ne olduğunu açıklar. Tasarımda problemin çözümüne yönelik
beyin fırtınası, balık kılçığı diyagramı, karar diyagramı, kontrol
diyagramı gibi fikir geliştirme yöntemleri tartışılır ve bu yöntemlerin
nasıl uygulanacağı açıklanır (KB2.1).
Öğrencilerin tasarım oluştururken kullanıcı, malzeme, uygulama ve çevre
faktörlerinin ne kadar önemli ve birbiri ile ilişkili olduğunu fark
etmeleri sağlanır. Öğretmen çevre kirliliğinin farkındalığını artırmak
için bulunduğu yılın (2024, 2025 vb.) çevre durum raporunu göstererek ve
açıklayarak öğrencilerin konuya odaklanmalarını, çevre kirliliğinin
kaynaklarının nedenlerini ve sonuçlarını açıklamaları istenir (D18.3).
Öğrencilerin çevreyi korumak ve güzelleştirmek için sorumluluk alarak
girişimlerde bulunmaları teşvik edilir ve çevresel duyarlılıkları
güçlendirilir (D5.2, E3.2, E1.1). Öğrencilerden çevre kirliliğinin
nedenlerini düşünüp ürün tasarlamanın bu sorunun çözümüne nasıl katkı
sağlayacağını küçük gruplar hâlinde tartışmaları ve fikirlerini
sunmaları istenebilir.
(SDB2.2, SDB3.3). Fikirler sunulduktan sonra derste öğrendikleri bu gibi
bilgileri toplumsal olayların çözümünde kullanılmasının kendisinde
oluşturduğu duyguları ifade etmeleri istenir.
(SDB1.1). Bu süreçte kullanım ömrünü tamamlamış ürünlerin nasıl
dönüştürülebileceği üzerine odaklanarak öğrencilerin geri dönüşüm ve
sürdürülebilir tasarım konularına ilgileri çekilerek bilinçlenmeleri de
teşvik edilebilir (D17.3).
Öğrencilerden daha önce tartışarak tespit etmiş oldukları tasarım
sürecini sınıflandırmaları istenir (OB1). Tasarım döngüsü bir
bilgilendirme tasarımı, akış diyagramı veya grafik hâlinde
görselleştirilebilir (OB7).
Öğretmen öğrencilerin tasarım oluşturma ve ürüne dönüştürme sürecini
anlamalarını sağlamak için başarılı ve başarısız örneklerden oluşan
günlük yaşamda kullanılan endüstriyel tasarımları veya bu tasarımların
görsellerini öğrencilere gösterir. Öğrencilerden bu tasarımları kullanım
kolaylığı, ergonomi, sürdürülebilir, estetik, ekonomik olma gibi
kriterlere göre gözlemlemeleri ve gözlemlerini sözlü olarak ifade
etmeleri, yazılı olarak da kaydetmeleri istenir (OB4).
Öğrenciler problemi araştırma, tanımlama, çözümü tartışma, tasarımın
genel özelliklerini belirleme, taslak tasarım önerisi geliştirme,
tasarım önerisine yönelik araştırma yapma, tasarım önerisi geliştirme,
uygulama, değerlendirme ve test etme, değişiklik önerisinde bulunma ve
pazarlanabilir hâle getirme gibi tasarım sürecine ilişkin basamakları
aralarında tartışarak işlevlerini açıklar. Öğretmen tarafından tasarım
fikrinin oluşmasından uygulama sürecine kadar gerçekleşen basamakları
içeren bir film öğrencilere izletilebilir. Bu süreçte öğrencilerin
bilimsel gelişim için merak duygusunu kullanarak tasarım aşamalarını
daha iyi anlamaları sağlanabilir (D3.3). Öğrencilerin taslak çizim,
model, maket ve prototip kavramlarını somut örnekler veya görselleri
üzerinden göstererek açıklamaları sağlanabilir.
Öğrencilerin teknoloji ve tasarım uygulama ortamlarında ve uygulama
sürecinde güvenlik önlemlerinin gerekliliğinin önemini fark etmeleri
için gözlem yapmaları sağlanır. Daha sonra tasarımın taslak oluşturma
sürecini gerçekleştirebilmek için problem-konu belirlemeleri istenir.
TEKNOLOJI VE TASARIM DERSI ÖĞRETIM PROGRAMI
Tasarım problemi ile ilgili konu, tema, kavrama yönelik inceleme
yapmaları sağlanır. İncelemeleri sonucunda belirledikleri problemin
çözümüne yönelik fikir geliştirmeleri ve bunu yaparken geri dönüşümlü
malzeme kullanımını ve sürdürülebilir tasarım uygulamalarınıanaliz
ederek çevresel faktörlerin tasarım üzerindeki etkilerini de dikkate
almaları istenir
(TSRMAB1.1, D5.2). Öğrencilerin belirledikleri probleme yönelik
geliştirdikleri çözüm önerilerinden birini tasarım basamaklarına göre
analiz ettikten sonra eskizini hazırlamaları ve bunu sunmaları
sağlanabilir. Bu sunumdan sonra tekrar böyle bir çalışma yaparsa hangi
basamakları ne şekilde değiştirmek istediği sorulabilir (TSRMAB1.1,
SDB1.2, SDB3.2, OB1).
Performans görevi olarak öğrenciden süreçte incelediği endüstriyel
ürünün ergonomi, işlevsellik, estetik ve sürdürülebilirlik açısından
değerlendirmesini yaparak tasarım problemini belirlemesi ve buna yönelik
iyileştirilmiş bir tasarım önerisini sunması beklenebilir. Bu performans
görevi, öğrencinin analiz ve tasarım becerisini bütüncül olarak ölçen
dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilebilir.
FARKLILAŞTIRMA
Zenginleştirme Güncel yaşamdan başarılı
tasarımcıların, stüdyoların, şirketlerin ve start up’ların başarı
hikâyelerini görsellerle desteklenerek veya video şeklinde hazırlanarak
sınıf ortamında ya da okul panosunda yazılı ve görsel olarak bir
kompozisyon düzeneği içerisinde sunulması sağlanabilir. Bu faaliyet grup
çalışması şeklinde yaptırılabilir. Bir tasarımcı ile çevrim içi veya yüz
yüze görüşme gerçekleştirilebilir.
Destekleme Kitap, internet sayfası, farkındalık sağlayıcı tasarım
çalışmaları, podcastler, sesli kitaplar önerilebilir. Görsel işitsel
materyaller artırılabilir.
Öğrencinin araştırma sürecinde yönlendirilmesi için adım adım görev
kartları hazırlanabilir. Öğrencinin karmaşık bilgileri anlamasını
kolaylaştırmak için infografikler, sesli anlatımlar ve videolar
kullanılabilir, mümkünse bu materyaller öğrencinin kendisine
hazırlatılır.
Tasarım odaklı düşünme
çalışma kağıdı /
Tasarım Odaklı Düşünme Nedir?
Tasarım Odaklı Süreç / Tasarım Odaklı Süreç Nedir? / Taslak / Model / Maket / Prototip / Döngüsel Tasarım Süreci
Tasarım Odaklı Düşünme Nedir? / Teknoloji ve Tasarım Başarılı Olmak / Dersime Dokunma! / “Gelişen Beyin” Yenilikçilik Ödüllerinde…